Küresel enerji ticaretinin kilit noktası olan Hürmüz Boğazı, yeniden uluslararası gerilimin merkezinde. Uzmanlara göre tablo, 1980’lerdeki “Tanker Savaşı” dönemini hatırlatsa da bu kez dengeleri değiştiren çok daha farklı unsurlar devrede .
ABD’nin İran ile savaşı sona erdirmek ve daha kapsamlı nükleer müzakerelere zemin hazırlamak amacıyla tek sayfalık bir mutabakat zaptı imzalamaya yakın olduğu iddia edilirken, Tahran’ın 14 maddelik barış teklifini değerlendirdiği belirtiliyor. Washington’ın 48 saat içinde yanıt beklediği öne sürülüyor .
Tanker Savaşı’ndan Bugüne: Aynı Coğrafya, Farklı Güç Dengesi
1980’lerde İran-Irak Savaşı sırasında patlak veren Tanker Savaşı’nda, İran Hürmüz üzerindeki kontrolünü güçlendirmek için deniz mayınları, füzeler ve sürat tekneleri kullanmıştı. ABD ise petrol akışının sekteye uğraması üzerine bölgeye donanma göndermiş, “Earnest Will Operasyonu” kapsamında tankerleri koruma altına almıştı .Ancak o dönem ABD gemilerinin mayınlara çarpması, USS Stark’ın vurulması ve USS Vincennes’in İran yolcu uçağını düşürmesi gibi olaylar gerilimi zirveye taşımıştı .
Bugün ise sahne aynı olsa da tehdit araçları değişmiş durumda.
Yeni Silah: İHA’lar ve Çok Katmanlı Saldırı Doktrini
Uzmanlara göre İran’ın insansız hava araçları (İHA) kapasitesi, maliyet-etki dengesini Tahran lehine çeviren en kritik unsur haline geldi .Düşük maliyetli İHA’ların balistik ve seyir füzeleriyle eş zamanlı kullanımı, savunma tarafını milyonlarca dolarlık önleme sistemleri kullanmaya zorluyor. Bu durum, birkaç yüz bin dolarlık bir İHA’nın milyon dolarlık savunma mühimmatlarıyla düşürülmesi gibi asimetrik bir tablo ortaya çıkarıyor .Ayrıca tehdit yalnızca Hürmüz ile sınırlı değil. Kızıldeniz ve Babü’l-Mendeb hattına kadar uzanan ikinci bir baskı ekseni oluştuğu ifade ediliyor .
ABD Neden Ölçülü Davranıyor?
ABD’nin bu kez doğrudan tanker refakatine dayalı agresif bir strateji yerine, istihbarat paylaşımı ve uzaktan gözetim ağırlıklı daha sınırlı bir yaklaşım benimsediği belirtiliyor .Uzmanlara göre bu yöntem kısa vadede çatışma riskini düşürse de uzun vadede caydırıcılık açısından soru işaretleri barındırıyor. Çünkü tekrarlanan sınırlı tepkiler, karşı tarafın eşik testlerini artırmasına yol açabiliyor .
Sonuç: Gerilim Aynı, Risk Daha Büyük
1980’lerdeki kriz reaktif bir savunma hattı üzerinden ilerlerken, bugün Hürmüz baskısı İran için bir müzakere ve caydırıcılık aracı haline gelmiş durumda .Uzmanlara göre bu kez mesele sadece petrol fiyatları değil; bölgesel güç dengesi, küresel enerji güvenliği ve büyük güç rekabetinin yeni safhası söz konusu.