ABD ile İran arasındaki savaşta ateşkes süresi uzatılacak mı, Hürmüz Boğazı yeniden kısıtlamasız gemi geçişine açılacak mı, nükleer program için yeni masa kurulacak mı? Axios’un iki ABD’li yetkili ve arabuluculuk sürecine yakın kaynağa dayandırdığı haber, Washington ile Tahran arasında 60 günlük mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya varıldığını ortaya koydu. Ancak süreç henüz tamamlanmış değil. Habere göre metnin yürürlüğe girmesi için ABD Başkanı Donald Trump’ın nihai onayı bekleniyor. İran yönetimi ise bu iddiayı resmen doğrulamadı. Bu nedenle dosya, kesin barış anlaşması değil, ateşkesi uzatacak ve kapsamlı görüşmelerin yolunu açacak ön mutabakat olarak takip ediliyor.
Anlaşma İmzalandı Mı?
Axios’un haberine göre ABD ve İranlı müzakereciler, ateşkesi 60 gün uzatmayı ve İran’ın nükleer programına ilişkin resmi görüşmeleri başlatmayı amaçlayan mutabakat metninde uzlaştı. ABD’li yetkililer, şartların salı günü büyük ölçüde netleştiğini, İran tarafının gerekli onayları aldığını ve imzaya hazır olduğunu ilettiğini öne sürdü. Ancak İran’dan bu yönde resmi açıklama gelmedi.
ABD tarafında son kararın Donald Trump’a ait olduğu belirtildi. Haberde, ABD’li müzakerecilerin metni Trump’a sunduğu, Trump’ın ise arabuluculara değerlendirme için birkaç güne ihtiyacı olduğunu söylediği aktarıldı. Reuters da Axios’a dayandırdığı haberinde, anlaşmanın Trump’ın son onayına bağlı olduğunu duyurdu.
Hürmüz Boğazı Ve Nükleer Program Masada
Mutabakat metninde Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerinin kısıtlamasız olması yer alıyor. Axios’a konuşan ABD’li yetkiliye göre bu madde, geçiş ücreti alınmaması, gemilere taciz girişimi yapılmaması ve İran’ın boğazdaki mayınları 30 gün içinde kaldırması anlamına geliyor. ABD deniz ablukasının da ticari gemi trafiğinin normale dönmesine paralel şekilde kaldırılması bekleniyor.
Metinde İran’ın nükleer silah peşinde olmayacağına dair taahhüt de bulunacak. İlk görüşme başlıkları arasında yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun nasıl ortadan kaldırılacağı ve zenginleştirme faaliyetlerinin nasıl sınırlandırılacağı yer alacak. ABD’nin de yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması, mal ve insani yardım erişimini kolaylaştıracak mekanizmaları görüşmeyi kabul edeceği bildirildi.
Haberin ardından petrol piyasasında da hareketlilik yaşandı. Reuters, Axios’un anlaşma haberinden sonra petrol fiyatlarının gerilediğini, ancak anlaşmanın halen Trump’ın onayına bağlı olduğunu yazdı. Bir gün önce Beyaz Saray, İran devlet televizyonunda yer alan farklı mutabakat taslağı iddiasını yalanlamıştı. Bu nedenle diplomatik süreçte kesinleşmiş imza yerine, onay bekleyen mutabakat aşaması öne çıkıyor.