Erzurum Havzası’nın jeolojik yapısına ilişkin yürütülen bilimsel çalışmalar dikkat çeken bir bulguyu ortaya koydu. Bölgenin, yaklaşık 60 kilometre çapında dev bir kaldera üzerinde geliştiği belirlendi. Uzun yıllar boyunca “çek-ayır havza” olarak tanımlanan Erzurum Havzası’nın, yapılan saha araştırmaları ve uzaktan algılama verileri doğrultusunda volkanik kökenli bir yapıya sahip olduğu ifade edildi. Atatürk Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi Kurucusu Jeoloji Mühendisi Dr. Öğretim Üyesi Mehmet Salih Bayraktutan, havzanın Doğu Anadolu’nun en büyük kalderası üzerinde yer aldığını açıkladı. Yapının yaklaşık 6 milyon yıl yaşında olduğu ve andezitik bazaltların egemen olduğu bildirildi.
Bayraktutan, Erzurum Havzası’nın oluşumunun tamamen volkanik kökenli bir kalderaya dayandığını belirterek, bölgenin “sıkışma-kapanma havzası” niteliği taşıdığını söyledi. İlk saha tespitlerinin 1985 yılında Prof. Dr. Aykut Barka ile yürütülen çalışmalar sırasında yapıldığını aktaran Bayraktutan, sonraki yıllarda elde edilen uydu görüntüleri ve ayrıntılı arazi incelemelerinin kalderanın varlığını netleştirdiğini ifade etti.
Palandöken Kalderası 60 Kilometre Çapında
Araştırmalara göre “Palandöken” adı verilen kaldera dairesel bir yapıya sahip. Kaldera çemberinin güney, doğu, kuzey ve batı kesimlerinde iç bükey yay parçaları halinde izlenebildiği, bu parçaların birleştirilmesiyle yaklaşık 60 kilometrelik tam bir çemberin ortaya çıktığı bildirildi. Yapının doğu kesiminin Dumlu fayları tarafından kısmen tahrip edildiği, Ilıca faylarının ise havzayı iki alt bölüme ayırdığı kaydedildi.
Batı segment Daphan Düzü, doğu segment ise Karasu Çöküntüsü olarak tanımlanıyor. Batı ve kuzeybatı kesimlerde kaldera duvarının depremlerle büyük ölçüde yıkıldığı, batıdan taşınan sel malzemelerinin Ilıca yönünde göl ortamına ulaştığı belirtildi. Bu malzemelerin fan-delta ortamlarında birikerek Daphan Düzü’nün altyapısını oluşturduğu ifade edildi.
Kaldera içinde gelişen sedimanter istifin Gelinkaya Formasyonu olarak adlandırıldığı açıklandı. Bu formasyonun ince konglomera, volkanik arenit, volkan külü, pomza, perlit, obsidiyen mercekleri, gölsel kireçtaşları, fosilli kalker, linyit, diatomit ve marn gibi kayaçlardan oluştuğu bildirildi.
Son 100 yıl içinde bölgede çok sayıda yerli ve yabancı bilim insanının çalışma yaptığı ancak Palandöken Kalderası’na yayınlarda yer verilmediği belirtildi. Bayraktutan, Erzurum Havzası’nda 5 ila 6 farklı noktada derin sondaj yapılması gerektiğini ifade etti.