Şeker sadece kilo artışıyla sınırlı kalmıyor; trigliseridi yükseltiyor, damarların iç yüzeyini zedeliyor, tansiyon ve iltihap dengesini bozuyor. Uzmanlara göre çözüm “yasak” değil, dengeyi sağlamak. Gizli şekeri etiketlerde yakalamak, içecekleri sadeleştirmek ve lif, yağ, protein üçlüsüyle kan şekerini dengelemek büyük önem taşıyor.
Şeker hızla kana karıştığında pankreas insülin salgılıyor. Bu döngü sürekli tekrarlandığında yağ yapımı artıyor, damarların iç yüzeyinde iltihap gelişiyor. Uzun vadede ileri glikasyon ürünleri damar duvarını sertleştirerek kalp krizi ve inme riskini yükseltiyor.
Özellikle tatlı, beyaz un ve şekerli içecekler trigliseridi hızla artırıyor. Fruktoz ağırlıklı içecekler ise karaciğerde yağlanmayı tetikliyor. Uzmanlar, bu süreçlerin alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığına ve damar sağlığında ciddi problemlere yol açabileceğini vurguluyor.
Diyabet tedavisinde ilaç kullananların şekeri birden bırakmaması gerektiğine dikkat çekiliyor. Çünkü ani kesintiler hipoglisemi riskini artırabiliyor. Bu nedenle ilaç dozu mutlaka doktor kontrolünde ayarlanmalı.
Etiketlerde şekerin farklı isimlerle gizlenebileceğine dikkat çeken uzmanlar, ürünün 100 gramında 10 gramdan fazla şeker varsa yüksek kabul edilmesi gerektiğini söylüyor. Yapay tatlandırıcıların da çözüm olmadığını, tatlı eşiğini düşürerek daha az tatlıya alışmanın en güvenli yol olduğunu belirtiyorlar.
Bir ara öğünde bisküvi ve meyve suyu yerine elma, ceviz ve ayran tercih etmek; lif, yağ ve protein dengesi sayesinde kan şekerini yavaş yükseltiyor, uzun süre tokluk sağlıyor.
Şekerin tansiyon üzerinde de etkili olduğu biliniyor. İnsülin direnci, böbrekte sodyum tutulumunu artırarak tansiyonu yükseltebiliyor. Bu nedenle sadece tuz değil, şekerin de damar sağlığında önemli bir risk faktörü olduğu vurgulanıyor.
Günlük yaşamda şeker yerine daha sağlıklı alternatifler öneriliyor:
Kahvaltıda reçel yerine peynir, zeytin ve tam tahıllı ekmek,
Tatlı krizinde hurma ve badem ya da tarçınlı yoğurt,
Atıştırmalıkta yüksek kakaolu bitter çikolata,
Soslarda şekerli ve kremalı karışımlar yerine yoğurt, zeytinyağı ve limon.
Ayrıca şekerli içeceklerin masum olmadığı, gazlı içecekler, enerji içecekleri ve paketli meyve sularının kan şekerini hızla yükselttiği, gerçek meyvenin lif sayesinde çok daha sağlıklı bir seçenek olduğu vurgulanıyor.
Uzmanların önerdiği 10 günlük şeker azaltma planı ile adım adım alışkanlıkların değiştirilebileceği, bu sayede hem damar sağlığının korunabileceği hem de uzun vadede kalp-damar risklerinin azalacağı ifade ediliyor.