Dünya Sağlık Örgütü (WHO), yayımladığı yıllık raporla tüberkülozun 2024 yılında dünya genelinde 1,23 milyon kişinin ölümüne neden olduğunu açıkladı. Raporda, bakteriyel kaynaklı bu hastalığın halen dünyanın en ölümcül bulaşıcı hastalığı olmaya devam ettiği vurgulandı. COVID-19 pandemisiyle sekteye uğrayan sağlık hizmetlerine rağmen, geçen yıl tüberküloz vakalarında ilk kez düşüş eğilimi yaşandığı belirtildi. WHO verilerine göre, 2023'e kıyasla tüberküloza bağlı ölümler yüzde 3, vaka sayısı ise yaklaşık yüzde 2 azaldı. Ancak hastalık 2024 yılında toplam 10,7 milyon kişiyi etkiledi.
Vakaların Yoğunlaştığı Ülkeler ve Risk Faktörleri
Dünya genelindeki tüberküloz vakalarının yaklaşık üçte ikisinin sekiz ülkede görüldüğü raporda yer aldı. Bu ülkeler sırasıyla Hindistan, Endonezya, Filipinler, Çin, Pakistan, Nijerya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Bangladeş olarak açıklandı. En yüksek vaka oranı yüzde 25 ile Hindistan’da kaydedildi. Hastalığın yayılımında etkili olan başlıca risk faktörleri arasında yetersiz beslenme, HIV enfeksiyonu, diyabet, sigara kullanımı ve alkol bağımlılığı yer alıyor. Ayrıca, tüberküloz HIV’le yaşayan bireylerde en yaygın ölüm nedenlerinden biri olmaya devam ediyor. 2024’te HIV taşıyan 150 bin kişi, tüberküloz nedeniyle yaşamını yitirdi.WHO, 2024’te teşhis edilen 8,3 milyon kişinin tedaviye eriştiğini ve bunun bugüne kadar kaydedilen en yüksek sayı olduğunu bildirdi. Tedavi başarı oranı da yüzde 71'e yükseldi. 2000 yılından bu yana zamanında yapılan müdahalelerle yaklaşık 83 milyon kişinin hayatının kurtarıldığı tahmin ediliyor. Ancak tüberkülozla küresel mücadelede en büyük sorunlardan biri finansman eksikliği olarak öne çıkıyor. 2024 yılı içinde hastalığın önlenmesi, teşhisi ve tedavisi için yalnızca 5,9 milyar dolar harcandığı belirtildi. Bu rakam, 2027 yılına kadar ulaşılması hedeflenen yıllık 22 milyar doların oldukça altında kaldı.
Aşı ve Yapay Zeka Destekli Tanı Girişimleri Artıyor
Tüberküloza karşı geliştirilen yeni teknolojilerle mücadelede ilerleme kaydediliyor. WHO’nun raporuna göre, dünya genelinde 63 yeni tanı testi geliştirme aşamasında, 29 ilaç ise klinik deney sürecinde. Ayrıca, insanlar üzerinde test edilen 18 tüberküloz aşı adayından altısı Faz 3 aşamasına ulaştı. Günümüzde kullanılan BCG aşısı sadece çocuklara uygulanabiliyor ve yetişkinler için etkili bir aşı bulunmuyor. Bu nedenle yeni aşı çalışmaları büyük önem taşıyor. Uzmanlar, yapay zeka destekli tanı yöntemlerinin ve kısa süreli etkili tedavilerin özellikle sağlık altyapısı zayıf bölgelerde mücadeleyi dönüştürebileceğine dikkat çekiyor.
