Sıcaklıkların artmasıyla birlikte yaz aylarında gıda güvenliği, halk sağlığı açısından önemli bir risk unsuru haline geliyor. Özellikle düğün, nişan, sünnet gibi toplu organizasyonlar için önceden hazırlanmış ve açıkta uzun süre bekletilmiş yiyecekler, mikrobiyolojik tehlikelere açık hale geliyor. Uzmanlar, bu dönemde özellikle hayvansal kökenli gıdaların tüketiminde daha dikkatli olunması gerektiğini belirtiyor. Ankara Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü’nden Gıda Güvenliği Uzmanı Prof. Dr. Nevzat Artık, yaz mevsiminin getirdiği riskleri ve alınması gereken önlemleri değerlendirdi. Artık’a göre gıda zehirlenmesi, yalnızca mide bulantısı ve ishal gibi geçici rahatsızlıklarla sınırlı kalmayabiliyor. Bazı durumlarda böbrek, beyin ve kas sistemi gibi hayati organlara da zarar verebiliyor. Özellikle sıcak ortamda bekleyen gıdalarda bakteriler geometrik olarak çoğalıyor ve bu da zehirlenmelerin hızla yayılmasına neden oluyor.
Yalova'nın Çınarcık ilçesinde bir sünnet düğününde tavuklu pilavdan tüketen yaklaşık 100 kişinin gıda zehirlenmesi şüphesiyle hastanelere başvurması, bu riskin en somut örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti. Prof. Dr. Artık, özellikle tavuklu pilav, tavuk döner, çiğ köfte, midye dolma, sosis, hamburger ve köfte gibi hayvansal ürünlerin yaz aylarında uygun koşullarda saklanmadan tüketilmesinin ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtti. Mayonezli salatalar ve soslar da yüksek sıcaklıkta hızla bozulabildiği için dikkatle tüketilmesi gereken ürünler arasında yer alıyor. Özellikle yumurta içeren mayonez, bozulduğunda ilave edildiği gıdaların tadını değiştirip tehlikeli hale gelebiliyor.
Midye dolma tüketimi ise yaz aylarında en fazla dikkat edilmesi gereken konulardan biri olarak öne çıkıyor. Midyeler, bulundukları ortamdan bakterileri ve ağır metalleri emebiliyor. Ayrıca yazın denizlerde oluşan alg patlamaları sonucu toksin birikimi de görülebiliyor. Bu nedenle midyeden kaynaklı zehirlenmelerde felç ve ölüm gibi ağır sonuçlar yaşanabiliyor. Aynı şekilde sokak lezzetleri de yüksek sıcaklıkta uzun süre açıkta beklediğinde mikrobiyolojik açıdan risk taşıyor. Hijyen koşullarına uygun şekilde saklanmayan yiyecekler, tüketiciler için ciddi bir tehdit oluşturabiliyor.
Prof. Dr. Nevzat Artık’a göre yaz aylarında buzdolabı sıcaklığı bile bazı gıdalar için yetersiz kalabiliyor. Kırmızı et, kıyma ve tavuk gibi hayvansal ürünlerin -18 derecede derin dondurucuda saklanması gerekiyor. Aksi takdirde bakteriler ürer ve zehirlenmeye neden olur. Bu nedenle yaz döneminde gıdaların hazırlanması, pişirilmesi, soğutulması ve muhafazası konularında ekstra özen gösterilmesi gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca tüketicilerin satın alacakları ürünlerde üretim koşullarına, satış ortamının temizliğine ve ambalaj durumuna dikkat etmesi gerektiği belirtiliyor. Ambalajsız, açıkta satılan ürünlerde tehlike daha fazla olurken; ambalajlı ürünlerin ise sadece güvenilir üreticilerden ve denetlenen satış noktalarından temin edilmesi öneriliyor.
Gıda zehirlenmesi ile mide gribi arasındaki farklara da değinen Artık, her iki durumun belirtilerinin benzer olabileceğini ancak kaynaklarının farklı olduğunu belirtiyor. Mide gribi çoğunlukla virüslerden kaynaklanırken, gıda zehirlenmesi toksin veya bakterilerle bulaşabiliyor. Her iki durumda da baş dönmesi, bulantı, halsizlik, ishal ve kusma gibi belirtiler görülebiliyor. Ancak şiddetli vakalarda solunum güçlüğü, bilinç kaybı ya da nörolojik komplikasyonlar ortaya çıkabiliyor. Bu belirtiler görüldüğünde zaman kaybetmeden hastaneye başvurulması hayati önem taşıyor.
Toplu organizasyonlarda sunulan yemekler için de önemli uyarılar bulunuyor. Özellikle bir gün önceden pişirilen yemeklerin hızla soğutulması ve yeniden servis edilmeden önce uygun şekilde ısıtılması gerekiyor. Aksi takdirde bakteri üretimi artıyor ve gıda hızla bozulabiliyor. Salatalar ve benzeri soğuk mezelerin de taze olarak hazırlanıp, hemen servis edilmesi gerekiyor. Özellikle hayvansal ürün içeren yiyeceklerin bekletilmeden tüketilmesi gerektiği vurgulanıyor. Ayrıca hijyen kurallarına uymayan yerlerden açık meyve suyu ve benzeri içeceklerin alınmaması öneriliyor.
Gıda zehirlenmesinden korunmak için tüketicilerin dikkatli olması ve herhangi bir anormallik hissettiklerinde ürünleri tüketmemesi gerektiği ifade ediliyor. Tadında, kokusunda ya da görünümünde bozulma olan ürünlerden uzak durulmalı. Yaz aylarında artan sıcaklık nedeniyle gıda güvenliği kurallarına daha fazla önem verilmesi, sağlık açısından kritik bir gereklilik olarak öne çıkıyor.
